Strach przed ciemnością u dziecka jest w większości przypadków normalnym etapem rozwoju, a nie problemem do naprawienia: najczęściej pojawia się u przedszkolaków i z czasem słabnie sam. Pomaga spokojna obecność rodzica, przewidywalny wieczór, stopniowe oswajanie półmroku i opowieść, w której bohater przechodzi przez noc razem z dzieckiem.
W tym tekście zbieram to, co o nocnych lękach wiedzą psychologowie i pediatrzy: skąd się biorą, jak często występują, czym różnią się od lęków nocnych w czasie snu, co robić, a czego lepiej unikać. Sprawdziłem też badania nad bajkami czytanymi dzieciom, które boją się ciemności, bo jest ich więcej, niż się spodziewałem. Na końcu piszę uczciwie, kiedy bajka już nie wystarczy i trzeba poprosić o pomoc specjalistę.
Skąd się bierze strach przed ciemnością
Dr Anita Bryńska z Kliniki Psychiatrii Wieku Rozwojowego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego pisze w Medycynie Praktycznej, że lęk przed ciemnością jest typowy dla dzieci w wieku 4–6 lat i najczęściej ustępuje w kolejnych fazach rozwoju. Polski magazyn psychologiczny „Małe Charaktery” zauważa, że pierwsze objawy pojawiają się zwykle w okolicach 3 urodzin. Psychologowie nazywają to zjawisko po imieniu.
Dlaczego akurat w tym wieku? Przedszkolak ma już bogatą wyobraźnię, ale nie zawsze potrafi oddzielić ją od rzeczywistości. Izraelscy badacze Jonathan Kushnir i Avi Sadeh porównali 80 dzieci w wieku 4–6 lat z silnymi nocnymi lękami z rówieśnikami bez takich lęków. Dzieci, które bały się nocy, częściej myliły to, co wymyślone, z tym, co może zdarzyć się naprawdę. Szlafrok na drzwiach, który w dzień jest szlafrokiem, po zgaszeniu światła ma ramiona i może się poruszyć. Dorosły wie, że to niemożliwe. Czterolatek dopiero się tego uczy.
Co podsuwa dziecku strachy
Drugą część odpowiedzi przynosi badanie Petera Murisa i współpracowników z Uniwersytetu w Maastricht. Pytali dzieci, skąd ich zdaniem wziął się ich nocny lęk. Prawie 80% wskazało to, co badacze nazywają negatywną informacją, czyli coś, co usłyszało lub zobaczyło. W domowych warunkach może to być opowieść starszego kuzyna, scena z filmu albo podsłuchana rozmowa dorosłych o włamaniu. Własne złe doświadczenie i naśladowanie kogoś, kto się boi, padały znacznie rzadziej.
Ten wynik ma praktyczne znaczenie. Skoro większość strachów przychodzi do dziecka „z zewnątrz”, to rodzic ma wpływ na to, co dziecko ogląda i słyszy przed snem. I skoro strach rodzi się z opowieści, to inna opowieść może pomóc go rozbroić. Do tego wrócę w dalszej części.
Jak często dzieci boją się ciemności
Jeśli Twoje dziecko woła po zgaszeniu światła, jesteś w bardzo licznym gronie. W badaniu Murisa wzięło udział 176 dzieci w wieku od 4 do 12 lat, uczniów zwykłych szkół, bez żadnej diagnozy. Nocne lęki zgłosiło 73,3% z nich. Co ciekawe, z wiekiem lęki wcale szybko nie znikały: były częste u dzieci 4–6-letnich, jeszcze częstsze w grupie 7–9 lat i utrzymywały się na podobnym poziomie u 10–12-latków.
Podobny obraz dało badanie zespołu Joanne Gordon z 2007 roku, w którym rozmawiano z 511 uczniami w wieku 8–16 lat. Nocne lęki opisało 64,2% badanych, przy czym wyraźnie częściej młodsze dzieci niż nastolatki.
W liczbach
Zmienia się treść strachu
Przedszkolak boi się potwora w szafie, starsze dziecko częściej czegoś, co mogłoby zdarzyć się naprawdę. W badaniu z 2007 roku najczęściej wymienianym nocnym lękiem był strach przed włamywaczem. To dobra wskazówka dla rodzica: zapewnienie, że „potworów nie ma”, działa na czterolatka, ale ośmiolatkowi, który boi się złodzieja, potrzebna jest inna rozmowa, o zamkniętych drzwiach i o tym, kto w domu czuwa.
Rodzice wiedzą mniej, niż myślą
Najbardziej zaskoczyło mnie inne spostrzeżenie Murisa. Gdy porównał odpowiedzi dzieci i rodziców, okazało się, że rodzice wyraźnie nie doszacowali, jak często ich dzieci boją się w nocy. Dziecko nie zawsze mówi o strachu wprost. Czasem prosi o jeszcze jedną szklankę wody, o uchylenie drzwi albo o „tylko jedną bajkę”. Warto czytać te prośby jako możliwy sygnał, a nie wyłącznie jako grę na zwłokę.
Strach przed ciemnością a lęki nocne i koszmary
Te trzy zjawiska często wrzuca się do jednego worka, a każde wymaga innej reakcji. Strach przed ciemnością pojawia się, zanim dziecko zaśnie: dziecko jest przytomne, wie, czego się boi, i potrafi o tym opowiedzieć. Koszmar to zły sen, po którym dziecko budzi się wystraszone. Lęki nocne, nazywane też z łaciny pavor nocturnus, wyglądają dramatycznie, bo dziecko krzyczy i rzuca się w łóżku, ale w rzeczywistości wciąż śpi.
Amerykańska Akademia Pediatrii wyjaśnia, że koszmary pojawiają się zwykle w drugiej części nocy, kiedy sny są najintensywniejsze. Lęki nocne zdarzają się w najgłębszej fazie snu, czyli najczęściej w pierwszej części nocy, a rano dziecko ich nie pamięta. Dlatego w czasie lęku nocnego nie należy na siłę budzić dziecka. Wystarczy pilnować, żeby nic mu się nie stało.
| Strach przed ciemnością | Lęki nocne (pavor nocturnus) | |
|---|---|---|
| Kiedy się pojawia | wieczorem, przed zaśnięciem albo po przebudzeniu | w najgłębszym śnie, zwykle w pierwszej części nocy |
| Stan dziecka | przytomne, wie, czego się boi | śpi, choć krzyczy i rzuca się w łóżku |
| Pamięć | pamięta i potrafi opowiedzieć | rano niczego nie pamięta |
| Co robić | wysłuchać, być blisko, oswajać po kawałku | nie budzić na siłę, pilnować bezpieczeństwa |
| Komu o tym powiedzieć | psychologowi, gdy lęk jest silny i nie mija | pediatrze, gdy epizody się powtarzają |
Ten tekst dotyczy głównie pierwszej kolumny, czyli strachu, który dziecko przeżywa na jawie. Z nim rodzic może pracować w dzień i wieczorem: rozmową, zabawą i opowieścią. Jeśli jednak dziecko regularnie krzyczy przez sen i niczego nie pamięta, opisz to pediatrze. To inny mechanizm i inna rozmowa.
Jak pomóc dziecku, które boi się ciemności
Zalecenia szpitala dziecięcego w Seattle, polskich psychologów i autorów badań układają się w kilka prostych zasad. Żadna z nich nie wymaga specjalnych narzędzi, za to każda wymaga cierpliwości.
Wysłuchaj, zanim zaczniesz uspokajać
Pierwszy krok to zapytać, czego dokładnie dziecko się boi, i potraktować odpowiedź poważnie. Lekarze z Seattle Children's przypominają, że strach, który dorosłemu wydaje się śmieszny, dla dziecka jest całkiem prawdziwy. Zdanie „rozumiem, że się boisz, jestem obok i pilnuję, żebyś był bezpieczny” robi więcej niż „przecież nic tu nie ma”. To drugie zdanie jest prawdą dla dorosłego, ale dziecku mówi głównie tyle, że jego uczucie jest nie na miejscu.
Lampka tak, jeśli nie przeszkadza w zasypianiu
Rodzice często pytają, czy lampka nocna nie utrwala lęku. Dr Bryńska odpowiada, że decyzję o zostawieniu małej lampki należy pozostawić rodzicom. Seattle Children's dodaje jeden warunek: lampka jest w porządku, dopóki nie przeszkadza dziecku zasnąć. W praktyce sprawdza się słabe, ciepłe światło, które pozwala zobaczyć, że szafa jest szafą, a nie rozświetla całego pokoju.
Pluszak, który potrzebuje opieki
Jedno z najciekawszych badań w tej dziedzinie wykorzystało zwykłą maskotkę. Kushnir i Sadeh podzielili 104 dzieci w wieku 4–6 lat z silnymi nocnymi lękami na dwie grupy. Wszystkie dostały pluszowego pieska. Części powiedziano, że piesek jest trochę smutny i przestraszony, więc potrzebuje ich opieki w nocy, a pozostałym, że piesek będzie ich chronił. Obie wersje podobnie zmniejszyły nocne lęki, a efekt utrzymywał się jeszcze 6 miesięcy po rozpoczęciu badania. Wieczorem możesz więc dać dziecku zadanie: to ono pilnuje, żeby misiowi nie było smutno w ciemności.
Oswajajcie ciemność za dnia i w zabawie
Ciemność łatwiej polubić, kiedy kojarzy się z zabawą, a nie wyłącznie z chwilą rozstania przed snem. „Małe Charaktery” polecają zabawy w półmroku. W hiszpańskim badaniu, o którym piszę niżej, dzieci najbardziej lubiły robienie cieni zwierząt na ścianie i szukanie drugiej osoby z zawiązanymi oczami. Do tego dochodzą rzeczy codzienne: latarka pod kocem, poszukiwanie skarbów w ciemnym korytarzu, wieczorne liczenie gwiazd za oknem.
Ten sam wieczór co dzień
Przewidywalny wieczór daje dziecku poczucie kontroli: wie, co będzie po kąpieli, po bajce i po przytuleniu. O samym rytuale zasypiania i o tym, jak włączyć w niego opowieść do słuchania, piszę szerzej we wpisie Słuchowiska dla dzieci na dobranoc — jak usypiać opowieścią. Tutaj dodam tylko jedno: obietnica, że zajrzysz do pokoju za chwilę, działa, jeśli naprawdę zajrzysz. Dziecko, które sprawdziło, że rodzic wraca, łatwiej zostaje samo. Dla najmłodszych przygotowaliśmy motyw Dobranoc, maluszku, czyli wieczorny rytuał opowiedziany krok po kroku, z refrenem, który dziecko szybko zna na pamięć i może mówić razem z Tobą.
Czego unikać, kiedy dziecko boi się nocy
Większość błędów wynika z dobrych intencji i ze zmęczenia. Jest późno, dorosły chce wreszcie usiąść, a dziecko woła po raz kolejny. Mimo to kilka reakcji lepiej odłożyć na bok.
- Zawstydzanie i porównywanie. „Duży chłopak, a boi się ciemności” albo „Zosia z przedszkola już się nie boi” nie zmniejsza lęku, tylko uczy dziecko, żeby o nim nie mówiło. „Małe Charaktery” wymieniają oba te zachowania wśród rzeczy, których należy się wystrzegać.
- Straszenie dla żartu. Skoro prawie 80% dzieci z badania Murisa łączyło swój lęk z czymś usłyszanym lub zobaczonym, to żart o „wilku spod łóżka” może stać się początkiem prawdziwego strachu.
- Straszne treści przed snem. Seattle Children's zaleca unikanie przerażających programów, filmów i opowieści wieczorem. Dotyczy to także wiadomości oglądanych przez dorosłych, kiedy dziecko bawi się obok.
- Zachęcanie do wychodzenia z łóżka. Te same zalecenia radzą, żeby nie przenosić rozwiązania problemu poza łóżko dziecka. Lepiej przyjść do pokoju, uspokoić i wyjść, niż co wieczór zabierać dziecko do sypialni rodziców.
- Zostawianie dziecka samego w chwili silnego lęku. Oswajanie polega na małych krokach, a nie na rzuceniu na głęboką wodę.
Ten ostatni punkt dotyka przekonania, które wciąż słyszę od starszego pokolenia.
Mit
Dziecko trzeba zahartować: zgasić światło, zamknąć drzwi i przeczekać płacz, aż się przyzwyczai.
Fakt
Specjaliści oswajają lęk stopniowo, od sytuacji najmniej do najbardziej przerażającej, a lekarze ze szpitala dziecięcego w Seattle przypominają, żeby strachu dziecka nie lekceważyć ani nie wyśmiewać.
Dr Bryńska opisuje, co robią specjaliści, gdy lęk się przedłuża: stosują techniki behawioralne, w tym systematyczną desensytyzację, czyli stopniowe oswajanie od sytuacji najmniej do najbardziej przerażającej. Kolejność tych kroków ustala się razem z psychologiem. W domu można przenieść z tego jedną zasadę: zmiany wprowadzamy po kawałku. Najpierw drzwi uchylone szerzej, potem węższa szpara, potem lampka słabsza o jeden stopień. Każdy mały sukces warto nazwać i docenić.
Jaka bajka pomaga na strach przed ciemnością
Bajki od zawsze pomagały dzieciom nazwać to, czego się boją. Psychologowie sprawdzają to także w kontrolowanych badaniach, a czytanie dziecku książki z myślą o jego trudności ma swoją nazwę: biblioterapia. Przy strachu przed ciemnością wyniki są obiecujące.
Co pokazały badania
W 2015 roku amerykański zespół Krystal Lewis opisał 9 dzieci w wieku 5–7 lat, których lęk przed ciemnością był na tyle silny, że spełniał kryteria fobii. Przez 4 tygodnie rodzice czytali im książkę „Uncle Lightfoot, Flip That Switch” i wykonywali z nimi zaproponowane w niej ćwiczenia. Po zakończeniu u ośmiorga z dziewięciorga dzieci poziom lęku spadł na tyle, że badacze uznali zmianę za klinicznie znaczącą, a rodzice zauważyli, że dzieci częściej przesypiają noc we własnym łóżku. Autorzy zastrzegają, że to wstępny wynik na małej grupie i potrzebne są kolejne badania.
Kolejne właśnie się pojawiają. W 2026 roku „European Journal of Pediatrics” opublikował wyniki hiszpańskiego badania z udziałem 38 dzieci w wieku 4–8 lat. Część z nich trafiła do grupy czekającej na swoją kolej, a pozostałe przez 4–5 tygodni poznawały z rodzicami rozszerzoną, hiszpańską wersję tej samej książki, liczącej 22 rozdziały i 18 gier. Wśród zadań było stopniowe oswajanie ciemności w codziennych sytuacjach: sen we własnym łóżku, przejście po ciemku do łazienki, kilka minut leżenia przy zgaszonym świetle. W grupie z książką spadł lęk i poprawiło się nocne zachowanie dzieci, w grupie kontrolnej nie. Badacze podkreślają rolę rodzica, który prowadzi całe ćwiczenie w domu.
Po czym poznać dobrą bajkę o ciemności
Z tych badań i z zasad bajkoterapii wynika kilka cech, na które warto patrzeć przy wyborze książki:
- Bohater w wieku dziecka, który boi się tego samego co słuchacz, a nie dzielny rycerz, któremu strach jest obcy.
- Strach nie znika w jedną noc. Bohater oswaja ciemność krokami, a dziecko widzi, jak każdy krok wygląda.
- Ciemność staje się zwyczajna. Cień okazuje się płaszczem, a szelest kotem na schodach. Dobra bajka nie twierdzi, że ciemności nie ma, tylko pokazuje, co w niej naprawdę jest.
- Dorosły jest blisko. Bohater może poprosić o pomoc, a to, że powiedział o strachu, opłaca mu się w fabule.
- Spokojny koniec. Ostatnie strony mają wyciszać, a nie zostawiać napięcie na noc.
Szerzej o tym, czym różni się bajka, która czegoś uczy, od bajki, która tylko poucza, piszę w tekście Mądre bajki do słuchania — po czym poznać, że bajka czegoś uczy. Równie ważny jak wybór książki jest sposób, w jaki z niej korzystacie.
Krok po kroku
- Czytajcie wcześniej niż przed snemPierwsze czytanie bajki o ciemności niech odbędzie się po południu, bez wieczornego napięcia.
- Rozmawiajcie o bohaterzeZapytaj, czego bał się bohater i co mu pomogło. Dziecku łatwiej mówić o kimś niż o sobie.
- Zróbcie to, co bohaterLatarka pod kocem, cienie zwierząt na ścianie, wyprawa po ciemnym korytarzu — w zabawie, razem.
- Jeden mały krok wieczoremWęższa szpara w drzwiach albo słabsza lampka. Jedna zmiana naraz, nie wszystkie od razu.
- Nazwijcie sukces i wracajcie do historiiDoceń każdy krok, a bajkę czytajcie tyle razy, ile dziecko zechce.
Bajka o ciemności, w której bohaterem jest Twoje dziecko
Pierwsza cecha z listy, czyli bohater podobny do słuchacza, ma swoją najmocniejszą wersję: bohaterem jest samo dziecko. Ma jego imię, jego twarz, jego pokój i jego pluszaka. Wtedy dziecko nie musi się zastanawiać, czy historia jest o nim. Widzi siebie, jak siedzi z latarką na korytarzu i odkrywa, że skrzypienie dochodzi z kaloryfera.
Z myślą o takich wieczorach napisaliśmy motyw Noc bez lampki. Bohater spędza w nim pierwszą noc bez zapalonego światła i przekonuje się, że ciemność ma własne, spokojne życie: cienie zamieniają się w zwyczajne rzeczy, a za oknem jest ogród, nie zagrożenie. W formularzu odpowiadasz na pytanie, co dzieje się u Was wieczorem, więc w historii mogą pojawić się Wasze prawdziwe zwyczaje, imię kota i nazwa ulubionej przytulanki.
Jeśli dziecko boi się czegoś bardziej konkretnego, na przykład burzy, psa sąsiadów albo potwora, który mieszka w szafie, lepiej sprawdzi się motyw Pokonaj swój strach. Tu pytanie w formularzu brzmi: „Czego dokładnie się boi?”. Strach w tej historii nie znika za dotknięciem różdżki, tylko przestaje rządzić, bo bohater uczy się z nim postępować.
Bajki na wieczorne strachy
Przy pisaniu bajek o lękach pilnujemy tego samego, o czym była mowa wyżej. Bohater nie rozwiązuje problemu samotną nocną wyprawą ani ucieczką z domu, bo dziecko, które słyszy w historii własne imię, traktuje ją jak wzór. Napięcie budujemy z rzeczy codziennych, a kiedy bohater ma kłopot, mówi o nim dorosłemu. Gotowa książka ma twardą oprawę w formacie 21 × 21 cm i 24 strony, a całość oglądasz w podglądzie i poprawiasz, zanim trafi do druku.
Wszystkie motywy o oswajaniu lęków, także przed wizytą u lekarza, znajdziesz na stronie tematu Oswajanie lęków. W tej samej serii poradników piszę o innych trudnych emocjach i momentach: Złość u dziecka — jak rozmawiać o emocjach i jaka bajka pomaga oraz Jak odstawić smoczek — kiedy i jak to zrobić bez łez. Osobno opisujemy też dwie zmiany, które budzą niepokój u wielu dzieci: Przeprowadzka z dzieckiem — jak przygotować malucha na nowy dom i Jak przygotować dziecko do wizyty u lekarza — bez straszenia i bez łez.
Jedno zastrzeżenie: bajka, nawet najlepiej dopasowana, oswaja lęk i daje pretekst do rozmowy, ale nie leczy zaburzeń lękowych. O tym, kiedy przyda się specjalista, piszę w następnej części.
Kiedy iść z dzieckiem do specjalisty
Autorzy badania z 2015 roku piszą wprost, że nocne lęki są normalną częścią rozwoju i u większości dzieci przemijają. Badanie Murisa przypomina jednak, że nie u wszystkich: u około 10% dzieci nocne lęki wiązały się z co najmniej jednym zaburzeniem lękowym. To nie powód do niepokoju u każdego rodzica, ale dobry powód, żeby obserwować, czy strach się zmienia.
Seattle Children's radzi rozważyć konsultację psychologiczną, jeśli lęki trwają mimo starań, są bardzo silne albo pojawiają się także w ciągu dnia. Dr Bryńska wskazuje psychologa jako osobę, która pomoże ułożyć plan stopniowego oswajania, gdy problem się przedłuża.
Kiedy porozmawiać z psychologiem
- Strach nie słabnie mimo tygodni spokojnego oswajania.
- Lęk jest bardzo silny: dziecko długo nie daje się uspokoić.
- Strach pojawia się także w ciągu dnia, a nie wyłącznie wieczorem.
- Dziecko zaczyna unikać sytuacji, które wcześniej były zwyczajne.
- Do strachu dołączają powtarzające się problemy ze snem — wtedy porozmawiaj też z pediatrą.
W Polsce pierwszym krokiem może być publiczna poradnia psychologiczno-pedagogiczna. Jak wyjaśnia Ministerstwo Edukacji Narodowej, poradnie pomagają dzieciom od momentu urodzenia, pomoc jest dobrowolna i bezpłatna, a diagnoza odbywa się na wniosek rodzica, bez skierowania. Warto też opowiedzieć o nocach dziecka pediatrze, zwłaszcza jeśli do strachu dołączają problemy ze snem, lęki nocne albo wyraźne zmiany zachowania.
Prośba o pomoc nie znaczy, że coś zaniedbałeś. Silny lęk potrafi utrwalić się mimo najlepszych starań, a psycholog ma narzędzia, których rodzic w domu nie ma. Bajka może wtedy towarzyszyć terapii, ale nie powinna jej zastępować.
Najczęstsze pytania o strach przed ciemnością u dziecka
W jakim wieku dzieci boją się ciemności?
Lęk przed ciemnością jest typowy dla dzieci w wieku 4–6 lat, a pierwsze objawy często pojawiają się w okolicach 3 urodzin. Nocne lęki zdarzają się też starszym dzieciom, choć zwykle dotyczą wtedy bardziej realnych zagrożeń, na przykład włamywacza.
Czy strach przed ciemnością u dziecka to powód do niepokoju?
Zwykle nie, to lęk rozwojowy, który u większości dzieci przemija. Konsultacja z psychologiem ma sens, gdy strach jest bardzo silny, trwa mimo starań albo pojawia się także w ciągu dnia.
Czy zostawiać dziecku lampkę na noc?
Decyzja należy do rodziców. Lampka jest w porządku, dopóki nie przeszkadza dziecku zasnąć, dlatego najlepiej sprawdza się słabe, ciepłe światło.
Czym strach przed ciemnością różni się od lęków nocnych?
Strach przed ciemnością dziecko przeżywa na jawie i potrafi o nim opowiedzieć. Lęki nocne zdarzają się w głębokim śnie, zwykle w pierwszej części nocy, i rano dziecko ich nie pamięta.
Czy bajka może pomóc dziecku, które boi się ciemności?
Tak, badania nad czytaniem dzieciom książek o oswajaniu ciemności dają obiecujące wyniki, zwłaszcza gdy rodzic łączy lekturę z zabawą i małymi krokami. Bajka nie zastępuje jednak pomocy psychologa, gdy lęk jest silny.
Gdzie szukać pomocy, jeśli lęk nie mija?
Pierwszym krokiem może być publiczna poradnia psychologiczno-pedagogiczna: pomaga dzieciom od urodzenia, bezpłatnie i bez skierowania. Warto też opowiedzieć o problemie pediatrze.
Strach przed ciemnością to zwykle etap, przez który dziecko przechodzi, i dobrze, jeśli nie przechodzi przez niego samo. Rodzic, który słucha, nie wyśmiewa i oswaja noc po kawałku, uczy czegoś więcej niż zasypiania przy zgaszonym świetle. Uczy, że o strachu można powiedzieć i że wtedy robi się mniejszy. A opowieść, w której to samo przeżywa bohater o imieniu Twojego dziecka, bywa najprostszym sposobem, żeby zacząć tę rozmowę.

Noc bez lampki — bajka z Twoim dzieckiem w roli głównej
Bohater z twarzą Twojego dziecka spędza pierwszą noc bez zapalonego światła i odkrywa, że ciemność ma własne, spokojne życie. Twarda oprawa, podgląd przed drukiem.
150 zł
Zobacz bajkęŹródła
- Medycyna Praktyczna, 5000 pytań z pediatrii — dr n. med. Anita Bryńska (Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego WUM): Małe dziecko boi się ciemności…
- Małe Charaktery — Agata Bator-Mysłek, Jak wesprzeć dziecko, które boi się ciemności?
- P. Muris i in., Children's nighttime fears: parent–child ratings of frequency, content, origins, coping behaviors and severity, „Behaviour Research and Therapy” 2001
- J. Gordon, N. King, E. Gullone i in., Nighttime fears of children and adolescents: frequency, content, severity, harm expectations, disclosure, and coping behaviours, „Behaviour Research and Therapy” 2007
- J. Kushnir, A. Sadeh, Nighttime fears and fantasy-reality differentiation in preschool children, „Child Psychiatry and Human Development” 2013
- J. Kushnir, A. Sadeh, Assessment of brief interventions for nighttime fears in preschool children, „European Journal of Pediatrics” 2012
- K. M. Lewis i in., Treating nighttime fears in young children with bibliotherapy: evaluating anxiety symptoms and monitoring behavior change, „Journal of Anxiety Disorders” 2015
- Efficacy of bibliotherapy combined with games to reduce fear of the dark in young children: results from a clinical trial, „European Journal of Pediatrics” 2026
- Seattle Children's Hospital — Nighttime Fears
- HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics) — Nightmares, Night Terrors & Sleepwalking in Children
- Ministerstwo Edukacji Narodowej (gov.pl) — Poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne









