# Portret ze zdjęcia — malowany, drukowany czy ilustrowany

Autor: Michał Bednarczyk · Opublikowano: 2026-10-15 · Źródło: https://twojalegenda.pl/blog/portret-ze-zdjecia

> Portret ze zdjęcia może być malowany, rysowany, drukowany albo ilustrowany. Porównuję techniki, czas wykonania i radzę, jakie zdjęcie twarzy wybrać.

**Portret ze zdjęcia to wizerunek konkretnej osoby, pary, rodziny albo zwierzęcia, który powstaje na podstawie fotografii zamiast pozowania: malarz, rysownik, drukarnia albo ilustrator traktuje zdjęcie jak modela.** Od wyboru techniki zależy, ile czekasz, jak portret starzeje się na ścianie i na ile przypomina zdjęcie, a na ile rękę artysty.

W tym tekście rozbieram cztery drogi: portret malowany olejem, akrylem albo akwarelą, rysowany ołówkiem lub węglem, drukowany oraz ilustrowany w wybranej konwencji. Wyjaśniam też, jakie zdjęcie twarzy daje dobry portret, co zmienia się przy parze, rodzinie i pupilu oraz o co zapytać wykonawcę, zanim zapłacisz.

W tym tekście

- Cztery rodzaje portretu ze zdjęcia
- Portret malowany olejem, akrylem albo akwarelą
- Portret rysowany ołówkiem i węglem
- Portret ilustrowany w wybranej konwencji
- Jakie zdjęcie wybrać do portretu twarzy
- Portret pary, rodziny i pupila
- Najczęstsze pytania

## Cztery rodzaje portretu ze zdjęcia

Portret różni się od zwykłego obrazu ze zdjęcia jednym: jego tematem jest twarz. Krajobraz albo scena z wakacji wybaczą drobną nieścisłość, portret nie. Jeśli bliscy nie rozpoznają babci w pierwszej sekundzie, reszta przestaje mieć znaczenie. Dlatego przy portrecie technika to przede wszystkim decyzja o tym, kto i jak pilnuje podobieństwa.

- **Portret malowany** — artysta maluje twarz farbą na płótnie albo papierze, patrząc na zdjęcie. Dostajesz jeden oryginał z fakturą i charakterem konkretnej ręki.

- **Portret rysowany** — ołówek, węgiel, czasem pastel. Monochromatyczny, szybszy od malowanego i zwykle tańszy, ale wymagający szkła i dobrej oprawy.

- **Portret drukowany** — fotografia twarzy przeniesiona na płótno, papier albo plakat, czasem z obróbką graficzną. Wierny co do piksela, bez interpretacji.

- **Portret ilustrowany** — twarz ze zdjęcia, ale strój, tło, światło i sposób malowania pochodzą z wybranej konwencji: dawnego portretu rodowego, renesansu, art déco czy komiksu.

Szerzej, z perspektywy całej ściany, a nie samej twarzy, opisaliśmy temat we wpisie [Obraz ze zdjęcia — jak zamienić zdjęcie w obraz na ścianę](https://twojalegenda.pl/blog/obraz-ze-zdjecia). Tam znajdziesz też zasady doboru rozmiaru i wydruku na płótnie. Tutaj schodzę poziom niżej: do farb, ołówków, posiedzeń i tego, jak fotografia zmienia twarz, zanim ktokolwiek zacznie ją malować.

## Portret malowany olejem, akrylem albo akwarelą

Malarz, który pracuje ze zdjęcia, robi to samo co dawni portreciści przy żywym modelu, tylko bez posiedzeń. A posiedzenia bywały długie. Wikipedia, opierając się na historii portretu brytyjskiego i amerykańskiego, podaje, że Cézanne potrzebował od modela ponad 100 sesji, Goya wolał jeden długi dzień, a przeciętnie wychodziło około 4. Hans Holbein młodszy rysował samą twarz, a resztę obrazu kończył już bez portretowanego. Dzisiejsze zdjęcie jest więc następcą tamtego szkicu twarzy: pozwala pracować bez modela w pracowni.

Ciekawostka

Portret „z obrazka” jest starszy od fotografii. Anthony van Dyck namalował w latach 1635–1636 króla Karola I w trzech ujęciach naraz: z profilu, na wprost i w trzech czwartych. Obraz wysłano w 1636 roku do Rzymu, żeby Gian Lorenzo Bernini wyrzeźbił z niego marmurowe popiersie króla, którego nigdy nie widział. Popiersie spłonęło w pożarze pałacu Whitehall w 1698 roku.

### Farba olejna

Olej to klasyka portretu i najdłuższa droga. Farba nie odparowuje jak woda, tylko utwardza się przez utlenianie. Producent farb Winsor & Newton podaje, że cienka warstwa jest sucha w dotyku po 2–12 dniach, w zależności od pigmentu, a z werniksem radzi czekać co najmniej 3 miesiące. Grube, wielowarstwowe malowanie schnie dłużej. Wikipedia przypomina wprost, że obraz olejny potrafi powstawać miesiącami, co bywało rozczarowaniem dla niecierpliwych zamawiających. Dla prezentu oznacza to jedno: portret olejny zamawia się z dużym wyprzedzeniem i trzeba zapytać, czy przyjdzie już zabezpieczony, czy z prośbą o werniks za kilka miesięcy.

### Akryl

Akryl daje podobny efekt na płótnie, a schnie w zupełnie innym tempie: jedna lub dwie warstwy zwykle w 10–20 minut, zależnie od marki i wilgotności. Po wyschnięciu jest odporny na wodę. Dla zamawiającego to krótszy termin i mniejsze ryzyko uszkodzenia w transporcie. Dla malarza mniej czasu na łagodne przejścia tonów skóry, które w oleju robi się „na mokro”. Dlatego w opisach pracowni akrylowe portrety częściej mają wyrazistą, graficzną kreskę.

### Akwarela

Akwarela powstaje na papierze, a jej główną cechą jest przejrzystość: spoiwo wsiąka w papier, pigment zostaje na wierzchu i papier prześwituje przez kolor. Daje to lekkie, jasne portrety, dobre zwłaszcza dla dzieci i noworodków. Ceną jest trudność poprawek, bo zmytego koloru nie da się w pełni przykryć jak w oleju. Akwarela wymaga też oprawy za szkłem i miejsca bez ostrego słońca.

### Ile osób na obrazie

Przy portrecie malowanym każda kolejna twarz to kolejne godziny pracy, a często też kolejne zdjęcie. Pracownie często liczą cenę od osoby albo od rozmiaru obrazu, który musi pomieścić więcej twarzy. Jeśli osoby są na różnych zdjęciach, malarz składa je w jedną scenę, więc zapytaj, czy pokaże szkic kompozycji, zanim zacznie malować. Przy łączeniu fotografii najłatwiej o niespójne światło: jedna twarz oświetlona z lewej, druga z prawej.

## Portret rysowany ołówkiem i węglem

Rysunek to najprostsza forma portretu i często najbardziej osobista, bo bez koloru całą pracę wykonuje światłocień. Ołówki grafitowe opisuje skala twardości: litery H oznaczają twarde, jasne grafity, litery B miękkie i czarne, a zwykły ołówek do pisania ma oznaczenie HB. Rysownicy sięgają po szeroki zakres, a niektóre serie mają ich 24, od 10H do 12B. W portrecie twarde grafity rysują delikatne kontury i jasne partie skóry, miękkie budują cienie, oczy i włosy.

Węgiel daje głębszą czerń i miękkie przejścia. Węgiel wierzbowy lub winorośli jest cienki i łatwo go zetrzeć, węgiel prasowany jest twardszy i ciemniejszy. Oba łatwo się rozmazują, dlatego gotowy rysunek węglem zabezpiecza się fiksatywą, czyli utrwalaczem, który wiąże pył na papierze. Zapytaj, czy wykonawca to robi, bo nieutrwalony węgiel potrafi zostawić ślad już na folii w paczce.

Portret rysowany ma dwie praktyczne zalety. Powstaje szybciej niż malowany, więc nadaje się na prezent zamawiany bez wielotygodniowego zapasu. Dobrze znosi też słabsze zdjęcie, bo artysta i tak upraszcza tło i kolor. Wada jest jedna: papier wymaga ramy ze szkłem albo pleksi, a to dodatkowy koszt i ciężar, którego nie ma przy płótnie.

## Portret drukowany — kiedy wystarczy sama fotografia

Najszybsza droga to druk. Portret drukowany to Twoja fotografia twarzy przeniesiona na płótno, papier fotograficzny albo plakat, czasem z retuszem, zmianą kolorów lub efektem graficznym. Nikt niczego nie interpretuje, więc podobieństwo jest pełne, ale tylko takie, jakie złapał aparat. Jeśli na zdjęciu babcia zmrużyła oczy przed słońcem, na ścianie też będzie je mrużyć.

Druk portretu ze zdjęcia ma też swoje miejsce w historii sztuki. Andy Warhol w 1962 roku stworzył „Marilyn Diptych”, sitodruk z akrylem na płótnie złożony z 50 powtórzonych wizerunków Marilyn Monroe. Podstawą było jedno zdjęcie reklamowe z filmu „Niagara” z 1953 roku. To dobry przykład, że portret drukowany nie musi być „tylko odbitką”: obróbka, powtórzenie i kolor potrafią zrobić z fotografii obraz, który rozpoznaje pół świata.

Przy druku warto rozdzielić dwie sprawy. Jedna to jakość pliku, bo twarz na dużym formacie pokazuje każde rozmycie. Druga to nośnik. Płótno na krośnie wiesza się bez ramy, a papier wymaga oprawy, za to daje ostrzejszy detal i łatwiej dopasować go do gotowej ramy z kolekcji domowej. O formatach papieru, gramaturach i oprawie piszemy osobno we wpisie [Plakat ze zdjęcia — format, papier i oprawa](https://twojalegenda.pl/blog/plakat-ze-zdjecia).

## Portret ilustrowany w wybranej konwencji

Czwarta droga łączy podobieństwo z fotografii ze stylem, którego fotografia nie ma. Twarz pochodzi ze zdjęcia, ale strój, poza, światło i sposób malowania z konkretnej tradycji. Tradycji jest dużo, bo portret należy do najstarszych gatunków malarstwa. Znanych jest dziś około 900 portretów mumijnych z Fajum, malowanych na drewnianych deskach w czasach rzymskich. Przedstawiają prawdziwych ludzi, z indywidualnymi rysami, i do dziś robią wrażenie, jakby ktoś właśnie podniósł wzrok.

Sama konwencja potrafi wiele powiedzieć o czasie i miejscu. Leonardo da Vinci namalował „Ginevrę de' Benci” około 1474–1478 roku i jest to jeden z pierwszych znanych portretów w ujęciu trzy czwarte w sztuce włoskiej: twarz nie stoi na wprost ani z profilu, tylko lekko obrócona. To ujęcie do dziś jest podstawą portretu, a przy zamówieniu wpływa na to, jakiego zdjęcia potrzebujesz. Na drugim końcu Europy rozwinęła się forma zupełnie inna, nasza, polska.

Słownik

Portret trumienny Polski portret zmarłego malowany na blasze, najczęściej cynowej, w kształcie dopasowanym do boku trumny i mocowany do niej od strony głowy podczas pogrzebu. Typowy dla kultury sarmackiej, najpopularniejszy w XVII i XVIII wieku.

Z portretu trumiennego i portretu rodowego wywodzi się konwencja sarmacka: żupan, pas kontuszowy, karabela, ciemne tło i herb w rogu. W portrecie ilustrowanym nie chodzi o przebieranie kogoś w kostium, tylko o przejęcie całej konwencji, czyli światła, kompozycji i sposobu malowania, z twarzą z Waszego zdjęcia. Tak działa nasz motyw [Portret sarmacki](https://twojalegenda.pl/produkt/obraz/portret-sarmacki): efekt ma wyglądać jak portret rodowy, a nie jak zdjęcie z aplikacji z doklejonym kontuszem.

- | Portret malowany ręcznie | Portret ilustrowany w konwencji
- Co dostajesz | jeden oryginał z fakturą farby | obraz drukowany na płótnie albo papierze
- Kto decyduje o stylu | ręka konkretnego malarza | wybrana konwencja i styl
- Strój i tło | zwykle jak na zdjęciu albo neutralne | z epoki lub świata motywu
- Poprawki | kosztowne, bo to godziny pracy | kolejne podejście do sceny przed drukiem
- Czas | tygodnie, przy oleju dłużej | podgląd od razu, potem druk i wysyłka

Nasz [obraz na płótnie z bohaterem ze zdjęcia](https://twojalegenda.pl/produkt/obraz) należy właśnie do tej grupy. Wybierasz motyw portretowy i jeden z 11 stylów malarskich, a styl oglądasz w formularzu na przykładzie tej samej twarzy, więc widać realną różnicę między nimi. Treść i ilustracje w naszych produktach powstają z pomocą sztucznej inteligencji, a podobieństwo bohatera, kadr i plik do druku pilnujemy sami. To nie jest portret malowany ręcznie i nie udajemy, że jest. Jest za to szybszy: obraz powstaje w kilka minut i od razu widzisz podgląd.

## Jakie zdjęcie wybrać do portretu twarzy

Każda z czterech dróg zaczyna się od tego samego pliku, a przy portrecie najwięcej błędów popełnia się właśnie tutaj. Najczęściej wybieramy zdjęcie, na którym ktoś „ładnie wyszedł”, a to nie zawsze znaczy, że wyszedł podobnie. Dobre zdjęcie do portretu pokazuje proporcje twarzy, a nastrój chwili jest dodatkiem.

Największą pułapką jest selfie. Zespół z Rutgers i Stanforda opublikował w 2018 roku w „JAMA Facial Plastic Surgery” model, z którego wynika, że zdjęcie zrobione z około 12 cali od twarzy, czyli mniej więcej z wyciągniętej ręki, poszerza nasadę nosa o około 30%, a czubek nosa o 7% w porównaniu ze zdjęciem zrobionym z 5 stóp. Malarz albo ilustrator, który wiernie odwzoruje takie zdjęcie, wiernie odwzoruje też zniekształcenie.

Mit

Każde ostre zdjęcie twarzy z telefonu nada się do portretu.

Fakt

Selfie z odległości wyciągniętej ręki zniekształca twarz: według modelu z Rutgers i Stanforda (2018) nasada nosa wygląda na około 30% szerszą niż na zdjęciu zrobionym z 5 stóp. Lepiej poprosić kogoś o zdjęcie z dalszej odległości.

Kilka zasad, które pomagają niezależnie od techniki. Twarz powinna być ostra, w miękkim świetle dziennym, bez ostrego cienia na połowie twarzy. Najlepiej sprawdza się ujęcie na wprost albo lekko z boku, bo z takiego zdjęcia wykonawca odtworzy też ujęcie trzy czwarte. Okulary przeciwsłoneczne, czapka nasunięta na czoło i dłoń przy buzi zasłaniają dokładnie to, co w portrecie najważniejsze. Filtry upiększające lepiej wyłączyć, bo wygładzają skórę i zmieniają kształt twarzy. Przy portrecie dziecka liczy się też aktualność: zdjęcie sprzed roku pokaże inne dziecko niż to, które dziś stoi pod obrazem.

Przy portrecie drukowanym dochodzi jeszcze rozdzielczość. Ile pikseli potrzeba na kolejne rozmiary płótna i jak sprawdzić plik przed zamówieniem, opisujemy we wpisie [Jakie zdjęcie nadaje się na obraz na płótnie — rozdzielczość i DPI](https://twojalegenda.pl/blog/jakie-zdjecie-na-obraz).

Zdjęcie do portretu — sprawdź przed wysłaniem

- Zdjęcie zrobił ktoś inny z odległości kilku kroków, a nie selfie z ręki.
- Twarz jest ostra, w miękkim świetle dziennym, bez ostrego cienia.
- Ujęcie na wprost albo lekko z boku, z widocznymi oczami.
- Nic nie zasłania twarzy: okulary przeciwsłoneczne, czapka, dłoń.
- Filtry upiększające są wyłączone.
- Zdjęcie jest aktualne, zwłaszcza przy portrecie dziecka.
- Przy parze i rodzinie każda osoba ma własne dobre zdjęcie twarzy.

## Portret pary, rodziny i pupila

### Portret pary

Portret dwojga ma długą tradycję. W renesansie modny był portret zaręczynowy, w którym specjalizował się między innymi Lorenzo Lotto. Dziś para rzadko ma wspólne zdjęcie, na którym oboje wyglądają dobrze w tym samym momencie, dlatego zwykle lepiej dać wykonawcy dwa osobne, dobre portrety twarzy niż jedno wspólne, na którym któreś z Was mruży oczy. Przy malowaniu i ilustracji to wykonawca ustawia Was obok siebie i wyrównuje światło.

### Portret rodzinny

Im więcej osób, tym trudniej o podobieństwo każdej z nich. To prawda przy pędzlu i przy ilustracji. U nas portret rodzinny mieści do pięciu osób razem z bohaterem, a pozostałe motywy do trzech. Ten limit jest świadomy: każda twarz to osobne zdjęcie, a im więcej twarzy naraz, tym trudniej utrzymać podobieństwo wszystkich. Przy rodzinie pomaga też konwencja, która porządkuje kompozycję, na przykład geometria art déco albo układ dawnego portretu rodowego.

### Portret pupila

Portrety zwierząt mają swoją historię, często z przymrużeniem oka. William Hogarth namalował autoportret ze swoim mopsem, który dziś czyta się bardziej jako żart o psie niż o malarzu. Przy portrecie pupila zdjęcie trzeba wybrać jeszcze uważniej niż przy człowieku. Zwierzę na fotografii z góry wygląda na mniejsze i ma inne proporcje pyska, więc najlepiej sprawdza się zdjęcie z poziomu jego oczu, w dziennym świetle, z widocznymi znakami szczególnymi: łatą, krzywym uchem, kolorem oczu. W naszym motywie [Portret pupila](https://twojalegenda.pl/produkt/obraz/portret-zwierzaka) zamiast o wiek pytamy o gatunek i rasę, a obraz powstaje z realnego zdjęcia, więc na płótnie jest ten konkretny pies, a nie pies „podobny”. Jak zrobić takie zdjęcie krok po kroku i jaki styl wybrać dla psa albo kota, opisujemy we wpisie Portret psa ze zdjęcia — jak zrobić zdjęcie i jaki styl wybrać.

Wszystkie konwencje, od portretu pary po rodzinę superbohaterów, zebraliśmy na stronie tematu [Portrety](https://twojalegenda.pl/temat/portret).

Portrety na płótno z naszego katalogu

[ 🖼️ **Portret renesansowy** Klasyczny portret z epoki — ten sam, który wisi w muzeum, tylko że z Twoją twarzą. ](https://twojalegenda.pl/produkt/obraz/portret-renesansowy)[ ⚜️ **Portret sarmacki** Portret rodowy z epoki — żupan, karabela i spojrzenie, które zna każdy w rodzinie. ](https://twojalegenda.pl/produkt/obraz/portret-sarmacki)[ 💞 **Portret pary** Wasz portret na ścianę — w konwencji, której nie zrobi żaden fotograf. ](https://twojalegenda.pl/produkt/obraz/portret-pary)[ 🥂 **Rodzina w stylu art déco** Cała rodzina w stylu lat dwudziestych — geometria, złoto i sporo klasy. ](https://twojalegenda.pl/produkt/obraz/portret-rodzinny-artdeco)[ 🐶 **Portret pupila** Twój pies albo kot w klasycznym portrecie — z tym samym spojrzeniem, które znasz z domu. ](https://twojalegenda.pl/produkt/obraz/portret-zwierzaka)[ 👑 **Pupil arystokrata** Pies w kontuszu, kot w gronostajach — portret rodowy, który rozbraja każdego gościa. ](https://twojalegenda.pl/produkt/obraz/zwierzak-arystokrata)

## Jak zamówić portret ze zdjęcia

Niezależnie od techniki zadaj wykonawcy te same pytania. Pierwsze: czy zobaczysz efekt przed wysyłką albo przed drukiem i ile poprawek obejmuje cena. Przy oleju poprawka oznacza dni pracy, przy rysunku czasem cały nowy arkusz, a przy ilustracji kolejne podejście do sceny. Drugie: kto pilnuje podobieństwa i czy możesz dosłać drugie zdjęcie, gdy pierwsze okaże się za słabe. Trzecie: termin. W XVIII wieku na gotowy portret czekało się zwykle miesiąc i przy portrecie olejnym niewiele się w tym zmieniło, bo farba nadal schnie tak samo.

Na końcu dochodzi forma przekazania. Portret malowany na płótnie zwykle przychodzi bez ramy, akwarela i rysunek wymagają szkła, a portret drukowany na papierze potrzebuje oprawy w standardowym formacie. Sprawdź, czy wykonawca podaje dokładny rozmiar i czy obraz przyjdzie gotowy do powieszenia.

U nas kolejność jest taka: płacisz za zamówienie, wgrywasz zdjęcie, wybierasz motyw i styl, a obraz od razu trafia na podgląd. Widzisz dokładnie ten prostokąt, który zostanie z przodu płótna. Przesunięcie kadru jest bezpłatne, a w cenie masz trzy poprawki sceny: piszesz, co zmienić, i malujemy obraz od nowa. Do drukarni idzie dopiero wersja, którą zatwierdzisz, a druk i wysyłka zajmują zwykle 3–5 dni roboczych. Do pojedynczego portretu najczęściej wybiera się pion, od 30 × 40 cm na półkę lub do sypialni po 50 × 70 i 60 × 90 cm na dużą ścianę. Ile kosztuje i ile trwa portret malowany w pracowni, porównujemy w tekście Portret ze zdjęcia na zamówienie — ile kosztuje i ile trwa.

## Najczęstsze pytania o portret ze zdjęcia

**Ile trwa wykonanie portretu ze zdjęcia?**
Zależy od techniki. Akryl schnie w kilkanaście minut na warstwę, ale farba olejna jest sucha w dotyku dopiero po kilku dniach, a werniks kładzie się po miesiącach. Rysunek powstaje szybciej niż obraz, a portret drukowany i ilustrowany to zwykle kilka dni z wysyłką.

**Jakie zdjęcie najlepiej nadaje się na portret?**
Ostre, zrobione w miękkim świetle dziennym, z twarzą na wprost albo lekko z boku. Najlepiej, żeby zrobił je ktoś inny z kilku kroków, bo selfie z wyciągniętej ręki zniekształca proporcje twarzy, zwłaszcza nos.

**Czy można zamówić portret kilku osób z różnych zdjęć?**
Tak, przy malowaniu i przy ilustracji wykonawca składa osoby w jedną kompozycję. Każda twarz potrzebuje wtedy własnego dobrego zdjęcia, a im więcej osób, tym trudniej o podobieństwo wszystkich.

**Czym różni się portret malowany od drukowanego?**
Portret malowany to jeden oryginał wykonany farbą przez artystę na podstawie zdjęcia, z fakturą pędzla i jego interpretacją. Portret drukowany to sama fotografia albo jej obróbka graficzna przeniesiona na płótno lub papier.

**Czy portret ze zdjęcia może przedstawiać psa albo kota?**
Tak. Portret pupila wymaga zdjęcia z poziomu oczu zwierzęcia, w dobrym świetle i z widocznymi znakami szczególnymi. U nas przy takim portrecie pytamy o gatunek i rasę zamiast o wiek.

Portret to jedyny obraz w domu, na który goście patrzą dwa razy: raz na obraz, drugi raz na osobę, która na nim jest. Dlatego przy wyborze techniki najpierw zdecyduj, czego oczekujesz. Oryginału z ręki konkretnego artysty, wiernej fotografii czy twarzy bliskiej osoby w konwencji, której żaden aparat nie uchwyci. Potem znajdź naprawdę dobre zdjęcie twarzy. Reszta jest już kwestią cierpliwości.

### Portret bliskiej osoby w wybranej konwencji

Twarz z Twojego zdjęcia w portrecie renesansowym, sarmackim, art déco albo jako portret pupila. Podgląd i poprawki przed drukiem, płótno gotowe do powieszenia.

**od 89 zł** · cena zależy od rozmiaru

[Zobacz obraz na płótnie](https://twojalegenda.pl/produkt/obraz)

## Źródła

- [Winsor & Newton — What are the drying times for Winsor & Newton Oil colours?](https://www.winsornewton.com/blogs/guides/understanding-drying-times-for-oil-colour)
- [Wikipedia — Oil paint](https://en.wikipedia.org/wiki/Oil_paint)
- [Wikipedia — Acrylic paint](https://en.wikipedia.org/wiki/Acrylic_paint)
- [Wikipedia — Watercolor painting](https://en.wikipedia.org/wiki/Watercolor_painting)
- [Wikipedia — Portrait painting](https://en.wikipedia.org/wiki/Portrait_painting)
- [Wikipedia — Charles I in Three Positions](https://en.wikipedia.org/wiki/Charles_I_in_Three_Positions)
- [Wikipedia — Pencil](https://en.wikipedia.org/wiki/Pencil)
- [Wikipedia — Charcoal (art)](https://en.wikipedia.org/wiki/Charcoal_(art))
- [Wikipedia — Marilyn Diptych](https://en.wikipedia.org/wiki/Marilyn_Diptych)
- [Wikipedia — Fayum mummy portraits](https://en.wikipedia.org/wiki/Fayum_mummy_portraits)
- [Wikipedia — Portret trumienny](https://pl.wikipedia.org/wiki/Portret_trumienny)
- [Rutgers University — Selfies Drive Self-Image and May Lead Many to Seek Plastic Surgery](https://www.rutgers.edu/news/selfies-drive-self-image-and-may-lead-many-seek-plastic-surgery)
